Những thực dưỡng tốt cho bạn sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, đặc biệt là các cuộc mổ lớn và vừa, người bệnh thường lâm vào tình trạng suy nhược thần kinh, suy nhược cơ thể bởi nhiều lý do như: mất máu và tiêu hao năng lượng quá nhiều; công năng các tạng phủ, đặc biệt là hệ thống tỳ vị hay bị rối loạn làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiêu hóa thức ăn và hấp thu các chất dinh dưỡng; ngoài ra tình trạng nhiễm khuẩn, trạng thái căng thẳng thần kinh do đau đớn và mất ngủ cũng góp phần quan trọng tạo nên sự suy nhược.



Sau mổ, ngoài thuốc men và dịch thể các loại, việc nuôi dưỡng người bệnh bằng ăn uống có ý nghĩa hết sức quan trọng. Tuy nhiên, vấn đề là cần lựa chọn thức ăn gì và cách thức sử dụng như thế nào cho phù hợp và đạt được hiệu quả cao.

Dinh dưỡng có ảnh hưởng lớn đến quá trình hồi phục sau phẫu thuật của bạn. Chế độ ăn phù hợp giúp bạn tránh những phiền phức hậu phẫu như chứng táo bón, đồng thời giúp vết thương mau lành hơn.

1. Thực phẩm nguyên chất

Thực phẩm nguyên chất là điều quan trọng nhất trong vấn đề dinh dưỡng hậu phẫu. Hạn chế càng nhiều sự chế biến càng tốt. Ví dụ nên ăn cam tươi thay vì uống nước ép cam, khoai tây hấp thay vì rán.

So với thực phẩm nguyên chất, thực phẩm qua chế biến có nhiều chất béo, đường, muối và hóa chất phụ gia nhưng lại ít chất xơ và vitamin. Để tự ý thức việc sử dụng thực phẩm nguyên chất, có một bí quyết mua sắm đó là hãy tập trung ở những khu xa nhất của siêu thị, tạp hóa. Đơn giản vì đó thường là nơi bày bán rau quả, thịt cá tươi, các sản phẩm từ sữa.

2. Ăn nhiều chất xơ

Sau phẫu thuật, bạn dễ bị táo bón và cách khắc phục tốt nhất đó là hãy ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ. Danh mục thực phẩm giàu chất xơ mà bạn cần quan tâm gồm:

- Bánh mì: Bánh mì làm từ ngũ cốc nguyên chất và sẫm màu. Trong khi đó, bánh mì trắng được xử lí nhiều nên không phải là nguồn chất xơ tốt.
- Trái cây tươi, rau xanh: Lựa chọn xuất sắc về nguồn xơ và vitamin
- Ngũ cốc: Khi chọn ngũ cốc nên tránh chọn loại có nhiều đường.

Nên hạn chế những thực phẩm sau vì nó có thể khiến bạn bị táo bón

- Thực phẩm khô sấy: Trái cây sấy, bò khô, khoai tây chiên
- Thực phẩm đóng hộp
- Các sản phẩm từ sữa
- Thịt đỏ
- Đồ ngọt

3. Sử dụng protein không mỡ (lean protein)
 
Thịt gia cầm, thịt heo nạc, hải sản là những nguồn protein không mỡ. Thịt đỏ (thịt bò, cừu) cũng thuộc nhóm protein không mỡ nhưng không nên dùng vì lượng chất béo bão hòa cao, nó cũng có thể gây táo bón.

Các loại đậu, nhất là đậu tương và các sản phẩm của nó như nước đậu, tàu hủ là nguồn cung cấp loại protein này. Nếu bạn không muốn ăn, có thể dùng protein dạng bột để khuấy nước uống.

4. Ngũ cốc nguyên chất
 
Ngũ cốc nguyên chất dồi dào vitamin, khoáng chất cũng như chất xơ. Bánh mì ngũ cốc có màu sẫm, ít qua chế biến so với bánh mì trắng. Gạo lức cũng chính là lựa chọn tuyệt vời vì ít qua xử lí.

Bữa sáng là thời điểm lí tưởng để bổ sung ngũ cốc nguyên chất và chất xơ vào chế độ dinh dưỡng. Hãy chọn cháo yến mạch, các loại ngũ cốc nguyên chất khác và trái cây tươi cho bữa sáng thay vì thịt muối và trứng rán.

5. Trái cây tươi và rau xanh

Trái cây tươi và ranh xanh chứa nhiều dưỡng chất giúp bạn nhanh hồi phục sau phẫu thuật. Một rắc rối nhỏ khi ăn nhiều trái cây và rau, đó là bạn có thể đầy hơi. Nếu vấn đề này nghiêm trọng và bạn thấy dạ dày bị áp lực, có thể ăn ít lại hoặc dùng thuốc tiêu hóa.

6. Có thể dùng sản phẩm sữa ít béo một cách điều độ
 
Mặc dù có thể gây táo bón nhưng các sản phẩm từ sữa là nguồn protein cần thiết để vết thương mau lành. Vẫn có cách để bạn có thể dùng sản phẩm từ sữa mà không bị táo bón đó là dùng sản phẩm ít béo như sữa, pho mát và yagurt đã được tách kem. Tuy nhiên vẫn chỉ nên dùng ở mức điều độ.

7. Thực phẩm nhuyễn, giàu dinh dưỡng và năng lượng cho bệnh nhân biếng ăn
 
Bệnh nhân sau phẫu thuật thường biếng ăn vì không ngon miệng. Nếu sự biếng ăn trầm trọng, bệnh nhân sẽ không đủ năng lượng và dinh dưỡng để vết thương lành miệng. Để khắc phục, có thể dùng thực phẩm dạng mịn giàu dinh dưỡng, giàu năng lượng vào bất cứ lúc nào có thể. Một li bơ xay nhuyễn là ví dụ tốt.

Với những bệnh nhân quá biếng ăn, có một số cách tiếp thêm năng lượng cho cơ thể mặc dù chúng không nằm trong một kế hoạch dinh dưỡng lí tưởng. Khi bệnh nhân đã qua giai đoạn này, hãy thiết lập lại chế độ ăn tốt nhất. Lưu ý không nên áp dụng với những bệnh nhân đã nạp đủ năng lượng cho cơ thể.

Trong y học cổ truyền, có một phương thức nuôi dưỡng bệnh nhân sau mổ rất độc đáo, đó là các món ăn - bài thuốc (dược thiện). Dựa trên cơ sở “biện chứng luận trị” đối với từng người bệnh, với cấu trúc phối hợp hài hòa giữa thực phẩm và dược phẩm, biện pháp này không những cung cấp năng lượng và các chất dinh dưỡng cho cơ thể người bệnh mà còn có tác dụng hỗ trợ tích cực cho trị liệu. Dưới đây xin được giới thiệu một số công thức điển hình để độc giả có thể tham khảo và vận dụng.

Với các trường hợp suy nhược và thiếu máu

Bài 1: Hoàng kỳ 12g, thịt gà 25g, gạo tẻ 50g, gia vị vừa đủ. Hoàng kỳ rửa sạch, sắc kỹ 2 lần bỏ bã lấy nước; thịt gà rửa sạch, thái chỉ; hai thứ đem ninh với gạo thành cháo, cho thêm gia vị, ăn nóng. Công dụng: ích khí cố biểu, ôn trung bổ hư, giúp cho cơ thể nâng cao năng lực miễn dịch và làm tăng khả năng tạo máu.

Bài 2: Bột nhân sâm 3g, gạo tẻ 50g, thịt lợn nạc 25g, gia vị vừa đủ. Thịt lợn rửa sạch, thái chỉ, đem ninh với gạo thành cháo, khi chín cho bột nhân sâm và gia vị vừa đủ, ăn nóng. Công dụng: đại bổ nguyên khí, bổ tỳ ích phế, sinh tân dịch và an thần, làm tăng sức đề kháng của cơ thể và giúp tủy xương tăng sinh hồng cầu.

Bài 3: Kỷ tử 12g, đại táo 5 quả, trứng gà 2 quả, đường trắng lượng vừa đủ. Đại táo rửa sạch, bỏ hạt, đem sắc kỹ cùng với kỷ tử, khi được đập trứng gà vào quấy đều, chế thêm một chút đường trắng, ăn nóng. Công dụng: bổ hư nhược, ích khí huyết, kiện tỳ vị, dưỡng can thận, dùng rất tốt cho những bệnh nhân thiếu máu sau phẫu thuật.

Bài 4: Hoàng kỳ 12g, chim cút 2 con, một ít rượu vang và gia vị vừa đủ. Chim cút làm thịt, bỏ lông và nội tạng, rửa sạch; hoàng kỳ thái phiến cho vào trong bụng chim cùng với gia vị rồi đem hấp cách thủy, ăn nóng. Công dụng: ích khí bổ tỳ, tư bổ ngũ tạng, dùng rất tốt cho những người bệnh thiếu máu và suy nhược cơ thể.

Bài 5: Đông trùng hạ thảo 5g, gà ác một con (nặng chừng 500g), hành, gừng tươi và gia vị vừa đủ. Gà ác làm thịt, bỏ lông và nội tạng, rửa sạch, chặt miếng, ướp gia vị rồi đem hầm nhừ với đông trùng hạ thảo, khi chín chế thêm gia vị, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: bổ phế ích thận, bổ huyết dưỡng huyết.

Với trường hợp mệt mỏi, chán ăn

Thông thường sau khi trải qua một cuộc phẫu thuật, người bệnh thường có cảm giác chán ăn, mệt mỏi do nhiều nguyên nhân khác nhau hoặc vì phẫu thuật trực tiếp ở đường tiêu hóa hoặc vì đau đớn và căng thẳng thần kinh hoặc có rối loạn thứ phát công năng các tạng phủ... Theo dinh dưỡng học cổ truyền, nguyên tắc chung là phải ăn nhẹ, chia ăn nhiều lần trong ngày, thức ăn phải dễ tiêu và ấm áp. Có thể áp dụng một số món dược thiện sau đây:

Bài 1: Bột kê nội kim 1g, trứng gà nửa quả, gạo tẻ 25g, gia vị vừa đủ. Gạo vo sạch cho vào nồi ninh thành cháo rồi đập trứng quấy đều, cho bột kê
nội kim vào, chế đủ gia vị, ăn nóng. Công dụng: kiện tỳ vị, tiêu tích trệ, kích thích tiêu hóa, dùng thích hợp cho những bệnh nhân chán ăn, bụng đầy trướng, chậm tiêu.

Bài 2: Cá diếc một con, sa nhân 0,5g, hành, gừng tươi và gia vị vừa đủ. Sa nhân tán bột; cá diếc làm sạch, bỏ nội tạng, rán qua rồi đem kho với một lượng nước vừa đủ cùng với bột sa nhân, khi chín chế thêm gia vị, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: tiêu thực khai vị, hành khí hóa thấp, ôn vị chỉ nôn nấc.

Bài 3: Hồng táo 10 quả, vỏ quýt tươi 10g hoặc trần bì 5g. Hồng táo rửa sạch, bỏ hạt, cho cùng vỏ quýt vào hãm với nước sôi trong bình kín, sau chừng 20 phút thì dùng được, uống thay trà trong ngày. Công dụng: kiện tỳ tiêu thực, dùng làm đồ giải khát để kích thích tiêu hóa.

Bài 4: Sơn tra 10g, gạo tẻ 50g. Sơn tra sao cho đến khi vỏ ngoài vàng sẫm rồi đem sắc kỹ lấy nước bỏ bã, dùng nước sắc này ninh với gạo thành cháo, chế thêm muối hoặc đường đỏ, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: kiện tỳ tiêu thực, dùng cho bệnh nhân chán ăn, đầy bụng, chậm tiêu. Những người bị viêm loét dạ dày - tá tràng không được dùng bài này.

Với trường hợp mất ngủ, căng thẳng thần kinh

Bài 1: Tim lợn một quả nhỏ, nhân sâm 5g, đương quy 10g. Tim lợn làm sạch, bổ đôi, các vị thuốc thái vụn cho vào bên trong quả tim, chế đủ gia vị rồi đem hấp cách thủy chừng 3 giờ, ăn nóng. Công dụng: kiện tỳ dưỡng tâm, bổ huyết an thần, dùng rất tốt cho những bệnh nhân mất ngủ, suy nhược tinh thần nặng sau phẫu thuật.

Bài 2: Viễn chí 30g, hạt sen 15g, gạo tẻ 50g. Viễn chí bỏ ruột sao thơm, hạt sen đập vụn, hai thứ đem nấu với gạo thành cháo, chế thêm đường đỏ, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: kiện tỳ dưỡng tâm, an thần.

Bài 3: Long nhãn tươi 500g, đường trắng 50g. Long nhãn bỏ vỏ và hạt cho vào nồi, bỏ đường trắng, đun nhỏ lửa, đảo đều tay cho đến khi long nhãn chuyển màu nâu đen, để thật nguội rồi cho vào lọ kín dùng dần, mỗi ngày ăn 2 lần, mỗi lần 5 cái long nhãn. Công dụng: dưỡng tâm an thần.